2011 was vooral het jaar waarin het belang van de wetenschap voor de Nederlandse kenniseconomie in de schijnwerpers stond. De bijdrage van NWO en vele wetenschappers aan het nieuwe topsectorenbeleid maakte de onmisbare rol van de wetenschap opnieuw duidelijk. De aansluiting van de nieuwe NWO-strategie op het topsectorenbeleid van het kabinet bevestigde dat de onderzoeksthema's van onze strategie actueel zijn.

De overleggen rond de topsectoren tussen bedrijfsleven, ministeries en de wetenschap verliepen aanvankelijk onwennig. Wederzijds is het begrip gegroeid. Publiek-private samenwerking was al onderdeel van de NWO-praktijk. Door de onderzoeksagenda’s  die er inmiddels liggen, ontstaat er intensievere samenwerking tussen wetenschap en bedrijfsleven. We hebben in de topteams laten zien dat de wetenschap niet in een ivoren toren zit. NWO wil een dynamische en flexibele organisatie zijn. Tegelijkertijd hechten we aan onze missie en expertise: excellent onderzoek financieren. De beste garantie daarvoor is het onderzoeksgeld door middel van open competities verdelen, zodat het gaat naar de beste wetenschappers van onze universiteiten en onderzoeksinstituten.

De onderzoeksthema's van de NWO-strategie zijn niet alleen gericht op het bedrijfsleven. Ze gaan ook over grote maatschappelijke vraagstukken, de zogenoemde 'grand challenges' die in Europees verband zijn geformuleerd. Vraagstukken als de ouder wordende mens, duurzaamheid en energie. NWO zal zich blijven inzetten voor voldoende aandacht voor deze maatschappelijke thema's.

Ook het vrije, ongebonden onderzoek moet gefinancierd blijven worden. Wat opvalt in dit jaarverslag is dat het percentage aanvragen voor onderzoeksfinanciering dat NWO kon honoreren, in 2011 opnieuw is gedaald. De honoreringspercentages waren het laagst bij het vrije onderzoek en de programma's waarmee NWO getalenteerde onderzoekers in hun loopbaan ondersteunt. Door een geleidelijk afnemend NWO-budget, de nadruk op thematisch onderzoek en door oormerking van geld, dreigt hiervoor de komende jaren onvoldoende ruimte te zijn. Dat is een zorgelijke ontwikkeling.

Nederland presteert internationaal heel goed als het gaat om wetenschappelijke kwaliteit. Om in de wetenschap ook in omvang een speler van formaat te zijn, is extra investering in wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk. Ons pleidooi om niet te bezuinigen op wetenschap is in 2011 gehoord; door de financieel-economische situatie ons pleidooi om méér te investeren niet. De achterstand in investeringen die Nederland heeft ten opzichte van Duitsland, Zwitserland en Scandinavische landen moet niet groter worden. Voor Nederland als kennissamenleving vind ik het essentieel dat we ook op de lange termijn voldoende goede wetenschappers hebben.

Nederland leverde ook in 2011 wetenschappelijke prestaties met belang voor de hele wereld. Als bèta-wetenschapper mag ik hier de spannende (maar nog niet voltooide) zoektocht naar het Higgsdeeltje noemen. De ontknoping lijkt nabij, mede dankzij wetenschappers van het FOM-instituut Nikhef. En 2012 is goed begonnen met de publicatie van het onderzoek van Spinozalaureaat Leo Kouwenhoven naar Majoranatoestanden. En omdat publiek gefinancierd onderzoek moet leiden tot toegankelijke publicaties is 'open access' een speerpunt van NWO; ook persoonlijk ijver ik daarvoor.

Kwaliteit en vernieuwing stimuleren op alle gebieden van de wetenschap. Dat is waar NWO voor staat. In dit jaarverslag kunt u lezen hoe NWO dat in 2011 heeft gedaan. Met de gezamenlijke inzet van haar besturen, commissies, referenten en medewerkers, in samenwerking met de vele wetenschappers aan de universiteiten.

Jos Engelen
Voorzitter algemeen bestuur NWO

Toegevoegd aan Mijn jaarverslag voeg toe aan Mijn jaarverslag